Izložba „Od Druge španske republike do Fransiska Goje”, koja će biti otvorena u Salonu Oto Bihalji-Merin u Beogradu 14. maja u 18 časova, osvetliće Bihalji-Merinove veze sa ličnostima koje su presudno oblikovale njegove afinitete prema španskoj kulturi – od Servantesa, Velaskesa i Valje-Inklana do Pikasa i Goje. Na izložbi će biti predstavljene i njegove posete Španiji u različitim istorijskim okolnostima: od učešća u Španskom građanskom ratu do proučavanja Gojinog opusa u madridskom muzeju Prado, nakon pada frankističkog režima. Kustoskinje izložbe su Senka Latinović i Danica Đorđević Janković.
Oto Bihalji-Merin je u mladosti dva puta posetio Španiju – 1932. i 1936. godine, u periodu velikih političkih previranja koja su obeležila pravac razvoja španskog društva, ali i njegov lični i profesionalni put. U prvoj izložbenoj sali biće predstavljeno njegovo kretanje kroz snove i košmare Španije tridesetih godina – događaji kojima je svedočio, susreti koji su ga oblikovali, kao i način na koji su ta iskustva uticala na njegove poglede na politiku, umetnost i život. Ovaj segment izložbe zasnovan je na primarnim istorijskim izvorima – arhivskoj građi Salona Oto Bihalji-Merin, kao i njegovim ličnim zapisima, esejima i intervjuima.
O svojim prvim posetama Španiji Oto je zapisao:
Za mene nije bilo alternative – morao sam biti prisutan: najpre u sitnim akcijama đačkog doba, docnije u krupnijim u radničkom pokretu, a zatim u akcijama međunarodne solidarnosti.
Bihalji je ovim rečima sumirao sopstveni životni kredo.
Treći put Bihalji-Merin posetio je Španiju u jesen 1976. godine, nedugo nakon smrti generala Franciska Franka, vođen dugogodišnjom fascinacijom delom Fransiska Goje. Tokom višemesečnog boravka sa suprugom Lizom ponovo je posetio Muzej Prado, sagledavajući Gojino stvaralaštvo iz zrelije perspektive i diveći se njegovoj sposobnosti da umetnički izraz prožme snažnom društvenom kritikom. Svoja istraživanja objedinio je u trotomnoj publikaciji o Goji, koja je od 2025. godine dostupna i na srpskom jeziku.
Pored Goje, značajno mesto u njegovom interesovanju zauzimao je i Pablo Pikaso, u kojem je prepoznavao simbol epohe, ali i dosledan glas humanizma i otpora. Ovaj segment izložbe donosi sažet uvid u „špansku liniju” njegovog života – važan segment u kojem su se preplitali umetnost, istorija i politička borba, ostavljajući dubok trag u njegovom delu i mišljenju.
Da podsetimo, izložba „Od Druge španske republike do Fransiska Goje” realizuje se u okviru projekta „Oto Bihalji-Merin i Španija” Muzeja naivne i marginalne umetnosti, koji za cilj ima da publici približi ključne tačke španske kulture, sagledane kroz prizmu života i stvaralaštva Ota Bihalji-Merina. U okviru projekta „Oto Bihalji-Merin i Španija”, zamišljenog kao omaž odnosu koji je ovaj vrsni jugoslovenski likovni kritičar, pisac i svestrani kulturni radnik uspostavio sa španskom umetnošću i političkom borbom španskog naroda, pored izložbe „Oto Bihalji-Merin i Španija”, otvorena je i izložba „Tumačiti Goju: Bihalji-Merinova vizija umetnosti” u Galeriji Instituta Servantes.
Ovim projektom Muzej naivne i marginalne umetnosti obeležava i dva jubileja – 280 godina od rođenja Fransiska Goje i 90 godina od početka Španskog građanskog rata. Vreme u kojem živimo iznova nas podseća na potrebu stalnog promišljanja istorijskih iskustava i ponovnog čitanja lekcija koje su nam ostavili naši prethodnici. Gojin grafički ciklus „Užasi rata” tako prevazilazi okvire svedočanstva o jednom istorijskom događaju i postaje univerzalna opomena.
Gojina umetnost otvorila je čovečanstvu nove, unutrašnje prostore. Njegove proročke gravure, poput vizija koje donose snovi, ne znaju za vremenske i prostorne granice – one pripadaju budućim vremenima, ako ona ikada dođu.
Zapisao Biljai-Merin
U okviru pratećeg programa izložbe, 15. maja biće organizovano kustosko vođenje kroz oba izložbena prostora – u 17 časova u Salonu Oto Bihalji-Merin i u 19 časova u Galeriji Instituta Servantes. Za 18. maj u 18 časova zakazan je razgovor „Heroji solidarnosti: Jugosloveni u Internacionalnim brigadama”, na kojem učestvuju dr Olga Manojlović Pintar i dr Vladan Vukliš, uz moderatorku Senku Latinović.
Izložba „Od Druge španske republike do Fransiska Goje” biće otvorena za posetioce do 28. avgusta.
