Izložba „Nejednake geografije” umetničke grupe diSTRUKTURA, koju čine Milica Milićević i Milan Bosnić, biće otvorena 26. marta 2026. u 19 sati u galeriji DOTS, a postavka će moći da se pogleda do 30. aprila 2026.
Izložba predstavlja najnoviju seriju radova u sklopu projekta „Mogućnost uzvišenog”. Kroz korišćenje različitih medija ‒ slika, fotografije, videa i crteža, karakterističnih za njihov prethodni rad, kao i pogodnih za promišljanje i istraživanje, autori otvoreno govore o pitanjima ekologije i ekonomije koje posmatraju kroz isprepletene odnose pejzaža, zajednice i moći.
Uočavanje jasno vidljivih promena u prirodi uključuje poziciju čoveka, istovremeno kao učesnika i posmatrača, tematizujući kompleksna pitanja prirode, tehnologije i društva savremenog doba, ne isključujući prošlost i uz zapitanost o budućnosti.
Izložba se realizuje u saradnji Galerije savremene likovne umetnosti u Nišu, Umetničke galerije „Nadežda Petrović“ u Čačku, Umetničke galerije Narodnog muzeja Kruševac, Studentskog kulturnog centra Novi Sad i DOTS galerije iz Beograda. Katalog, čiji su izdavači pored navedenih ustanova i ProArtOrg iz Beograda, objediniće postavke pet izložbi. Kustoskinja projekta i teksta u katalogu je dr Sanja Kojić Mladenov.
O AUTORIMA:
Milica Milićević i Milan Bosnić (diSTRUKTURA) diplomirali su i magistrirali na Fakultetu likovnih umetnosti u Beogradu, na odseku za slikarstvo. Od 2005. godine rade zajedno kao umetnički duo diSTRUKTURA i pod tim imenom učestvovali su na preko 30 samostalnih i više od 70 grupnih izložbi u Srbiji, Sloveniji, Makedoniji, Rumuniji, Francuskoj, Italiji, Austriji, Nemačkoj, Holandiji, Luksemburgu, Švajcarskoj, Japanu, Slovačkoj, Češkoj, Crnoj Gori, Hrvatskoj, Mađarskoj, Finskoj i Egiptu.
Učestvovali su u rezidencijalnim programima za umetnike i na radionicama u Španiji, Švajcarskoj, Nemačkoj, Austriji, Holandiji, Sloveniji, Italiji, Finskoj, Egiptu i Srbiji. Dobitnici su više nagrada i stipendija, među kojima je i Pollock-Krasner grant za 2015. godinu. Njihovi radovi nalaze se u preko 15 javnih i privatnih kolekcija.
„Mogućnost uzvišenog” – dr Sanja Kojić Mladenov
diSTRUKTURA se temom ekologije i ekonomije bavi aktivno tokom čitave svoje umetničke prakse. U najnovijoj seriji radova, razvijenih u okviru projekta Possibility of the Sublime, nastavlja sa propitivanjem pejzaža kao indikatora složenih društvenih i ekonomskih preobražaja, izazvanih neoliberalnim, kolonijalnim i perifernim politikama. Autori istražuju mesta na margini neoliberalnog rasta, odnosno „prostore u kojima se globalna kapitalistička logika najintenzivnije utiskuje u prirodu i živote ljudi”. Razmatraju proširene pojmove prirode u postindustrijskom, posttehnološkom i postdigitalnom okruženju jednog tranzicionog društva.
Za svoju istraživačku studiju prate promene pejzaža rudarskog grada Majdanpeka, stacioniranog na obodu istočne Srbije i njegove amblematske planine Starice, čije rudarenje i eksploataciju sprovodi kineska kompanija „Zijin Mining”. Promene prirodnog ambijenta nesporno su vidljive. Mesto rudarskog kopa danas je, sa jedne strane, nepregledni krater, a sa druge brdo koje polako nestaje od posledica intenzivnog miniranja, raslojavanja zemljišta i preventivnog rušenja. Devastacija prirodnog pejzaža usled iskorišćavanja prirodnih resursa ovde nije samo pitanje fizičke stvarnosti, već rezultat složenih međuodnosa različitih politika, interesa, ekonomskih i tehnoloških zahteva, kao i pitanja nestabilnih, slojevitih identiteta, socijalnih i emotivnih veza lokalnog stanovništva.
Može li ono što gledamo još uvek biti uzvišeno, pitaju se autori, pozivajući se na Burkeovo i Baumgartenovo poimanje Uzvišenog kao estetsko-filozofskog diskursa zasnovanog „na spoju strahopoštovanja, užasa i divljenja”. Odnosno, koliko se motivu realističnog planinskog pejzaža, u slikarskom postupku „razbijenog” procesom digitalnog brisanja, poništavaju njegove prvobitne karakteristike? Da li umetnički koncept, razvijen kroz fragmentarni slikarski prikaz, ostavlja vidljivim tragove prvobitnog prirodnog ambijenta koji polako odumire od posledica ljudskog delovanja? Ili uzvišeni pejzaž postupkom dekonstrukcije postaje mesto na kojem se estetski kvalitet integriše sa etičkim? Pejzaž, moguće, ostaje polje u kojem se početni prikaz nadograđuje različitim narativima, kao što su „razorni i zapanjujući, divlji i instrumentalizovani”, kako navode autori.
diSTRUKTURA analizira poziciju pejzaža i njegove društvene percepcije, uz naglašavanje promenljivih i isprepletanih međusobnih odnosa ljudi, prirode i društva. Ističu čovekovu potrebu da vlada prirodom i prirodnim resursima, da ih koristi zarad sticanja sopstvenog kapitala, uz uključivanje različitih geopolitičkih i lokalnih interesa, te zavisnosti poluperiferije u odnosu na dominantni centar. Ukazuju na odnos prema prošlosti koja je utelovljena u nagomilavanju neprerađenog otpada i korišćenju zastarelih tehnologija za dobijanje energije. To rezultira zagađenjem i urušavanjem prirodne sredine, tendencijama prisutnim u Srbiji zbog ekonomsko-političke uslovljenosti. Istovremeno, autori ističu odsustvo pozitivne vizije budućnosti, jer je perspektiva napretka ukorenjena u profitu, resursima i proizvedenim dobrima, nažalost, izmeštena iz periferija i akumulirana u neoliberalnim kapitalističkim centrima.
Propitivanje pozicije rodnih aspekata i društveno-ekonomske moći takođe je prisutno u okviru već nabrojanih neravnopravnih i diskriminatorskih strategija. diSTRUKTURA poseban segment projekta posvećuje nekadašnjim radnicama poznate „Zlatare Majdanpek”, čije životne priče postaju segment konstruisanja Uzvišenog pejzaža. Razmatraju skrajnutu poziciju žene u industriji, procesu pretvaranja prirodnog bogatstva u kapital, te nemogućnosti njihovog uticaja na postupke koji su doveli do sloma proizvodnje i gubitka radnih mesta. Realizujući video-performans čišćenja zemlje u samom rudarskom kopu, radnice metaforički i doslovno pokušavaju da markiraju i povrate prostor koji im je oduzet, istovremeno ukazujući na važnost metoda ozdravljenja i napretka. Polazeći još od antičke mitologije, preko različitih prikaza nasilja i rata, žene su dobijale simboličku ulogu da čiste „nered” koji su ostavljali muškarci, pripremajući teren za buduće generacije.
Preispitivanje zamišljene budućnosti autori nastavljaju prikupljanjem vizija lokalnog stanovništva. Dobijene narativne celine koriste kao promptove za angažovanje veštačke inteligencije prilikom kreiranja slika rekultivisanog pejzaža koji bi mogao biti oblikovan „voljom zajednice”. Uzvišeni pejzaž, realizovan kao ulje na platnu, tako dobija futurističke, primorske i egzotične elemente koji ukazuju na mogućnost oživljavanja rudarenjem iscrpljenog terena, ali i ukazuju na nedostatak političke volje da se situacija promeni. Smatraju da ne postoje nikakve garancije da će se revitalizacija rudarskih područja sprovesti, jer takvi planovi najčešće ostaju samo na nivou želja lokalnog stanovništva. Projektom Possibility of the Sublime autori pozivaju na koncept imaginacije kao svojevrstan čin otpora narušenoj stvarnosti, a zatim i kontrole nad sopstvenom budućnošću; ovo je „poziv umetničke nužnosti da se aktuelni problemi rešavaju, a ne ignorišu”.
Naslovna fotografija: DOTS Promo;
diSTRUKTURA, Erosions 1, digitalni print, 2025
